Eva van Draai se kloof

As jy name soos Handjieskraal, Spoegrivier, Gamoep, Brakhoek, Mesklip, Krymekaar, Soebatsfontein, Okiep, Rooifontein, Droëdap en Carolusberg (om maar net ‘n paar te noem) teëkom, weet jy mos jy bevind jouself in ‘n anderwêreldse ruimte. En gou-gou kom jy agter dis ‘n ryk ruimte met ‘n ryk geskiedenis, ryker mense en ewe ryk stories.

Die ryk mense is ryk omdat hulle van alle pretensie gestroop is die dag toe hulle in die Namakwaland deur die geboortekanaal gekom het. Hulle is ryk omdat die vernietigende droogtes oor tyd heen nie die dank in hulle bloedlyn kon droogtap nie. Hulle is ryk omdat hulle weier om die knie vir ‘n vraatsugtige dorte te buig. Dis mense wat eenvoudig nie gaan lê nie. Die naaste wat hulle aan die wrede vloer kom, is wanneer hulle vraend op hulle knieë sak voor dit wat groter is as droogte. Vandaar staan hulle op en druk hulle voetsole plat in die Namakwalandse grond. Dan kyk hulle ‘n wolklose hemel vol in die gesig, want dis hoe hulle geaard bly.

Ons stap op in ‘n klofie – Draai se kloof – op die plaas, Pedroskloof in die Kamieskroondistrik. Berto Archer, die eienaar vertel ons van die plante en ek hoor wonderlike blomname. Ek leer van ‘n slymstok en ek eet voëlent. So van slym gepraat, die voëlent-besigheid sit mos só snotvas op die tong, jy kry hom moeilik uitgespoeg. In ‘n lopie wys hy vir ons waar die donkies ‘n gorra* ge-ghwarra* het en vertel ons van ’n gatskuur, die plat klip wat in die ou dae gebruik is om koring mee te maal. Dan lag hy as hy vertel hoe die veldpatrysies ‘n ou lekker van sy perd kan laat afval as hulle so skielik voor jou in die veld opvlieg. Ek ken darem die bloublommetjie, ons kry haar op die plaas in die Boesmanland ook, en sy bly my gunstelingveldnooi. Ek raak verlief op die ronde goudgeel wolbolletjie genaamd gansogie en ek weet, ek gaan hom nog sierlik om my nek dra eendag.

Berto vertel dat daar in die vroeë 1900’s ‘n werkersegpaar op die plaas gebly het. Hulle was Adam en Eva Ryk en het in ‘n kliphuisie aan die bokant van die einste klofie, teen die berg gebly. Hulle uitsig oor die kliprante was asembenewend. Eva se tuinparadys kan ek my skaars voorstel wanneer die Namakwaland sy arms oopgooi in blommetyd.

Wanneer die dinge knap geraak het en Eva drie honger mondjies moes voer, het sy met Draai se kloof afgekom tot by die opstal waar sy vir twee bekers koring by Berto se oupa kom vra het.
“Ek het nie koring nie, Eva,” sou hy haar meedeel.
“Loop kyk tog dan maar daar op die solder, daar sál ‘n iets wees,” het sy vasgestaan.
Dan is sy weer die kloof uit met haar twee bekers koring en die volgende oggend wanneer die huismense buite kom, was Eva se drie kinders reeds besig om die werf te vee. Oor Eva se trots en oor haar dankie vir die koring.

Beide Adam en Eva is op ‘n hoë ouderdom aan natuurlike oorsake oorlede en hul seun, Piet was vir lank veewagter vir Berto se oupa en later ook vir sy pa “…en ‘n goeie een daarby!” laat weet Berto. Dit kon sekerlik nie anders wees nie; Piet se ma het my opgeval as ‘n vrou met ‘n regop binnekant.

Ons kom aan by die oorblyfsels van Adam en Eva se huis, neem foto’s en ek bekyk die kookskerm van nader. Berto wys ook vir ons waar die twee se grafte sereen onder die wakende oog van ‘n reuseklip lê. Ons rus ‘n wyle onder ‘n boom wat moontlik op ‘n tyd die Ryk-gesin se saamsit-plek kon wees en toe maak ons aanstaltes huis se kant toe. Sommer met die wegspring, sien ek dit: ‘n bossie goudgeel gousblomme wat uit ‘n rots groei. Tant Sophie van Garies sê my toe later hy word die dassiegousblom genoem. Dis heel gepas, want soos ‘n dassie op ‘n klip sit sy die wêreld en betrag.

En ek kan nie help om te wonder of daardie bossie dassieblom nie dalk die einste Eva Ryk is nie. Die vrou wat bloed uit ‘n klip kon tap en wie nooit tot ‘n kompromie sou kom aangaande haar integriteit nie. Fier en gevolglik beeldskoon hou sy nou wag oor Draai se kloof, oor die die plaas en oor almal wat die werf vee vir ‘n dankie-handvol droogtekoring.
Die mense hier is skatryk.
©marikavanheerden

Om die waarheid te sê, ek lieg

My vriendin bel en sê
sy het oor die honde geval
en toe val sy haar gat af
en nou sit sy met n blou oog.
Sy moet dorp toe vandag vir deliveries
en die mense gaan haar kyk.
Sy kan die kyk vat sê sy,
maar sy is nie lus vir die vrae nie
Ek sê antwoord hulle wat hulle wil hoor:
Dat jou kêrel jou gebliksem het –
hard gefoeter het oor jy ongehoorsaam was,
maar dat jy nou jou les geleer het,
dan lag jy en jy stap aan.
Toe lag ons lekker vir ons simpelgeit en ek sê vir haar dat mens darem nou op ons ouderdom tussen die plooie en die poepe nog met n blou oog ook moet sit!
En met mense wat heimlik sensasie soek oor hulle ondeursigtig is en dink ons is ook.


@marikavanheerden

Fotokrediet: Pinterest

Op ‘n hoë noot

Ons het in die sewentiger jare in Oshakati, bo in die Noorde van Namibië gebly. Ek was nog in die laerskool toe my ouers vir ons n VW Kombi op Tsumeb koop en aankondig dat ons op vakansie gaan: Kaap toe.

Die nuwe ryding kom toe ook ewe met n kassetspeler, en ons was vreeslik opgewonde hieroor. Behoorlik soos grênd mense gevoel. Maar dis nie die kassette waaraan jy dink nie. Nee, hulle was nog ouer – daardie kassette wat soos videos gelyk het: so n groot, dik reghoek wat smalkant eerste in die gleuf moes in.

Die voorbereidings vir ons road trip het begin en die middelste bank van die kombi is uitgehaal en vervang met n sponsmatras. Ons drie kinders kry elkeen n nuwe kussing, n hoop boeke en die reis af Kaap toe begin. Die spoedbeperking was 80 km/h ten tye en dit was hoogsomer in Namibië. Gevolglik ook in die kombi sonder lugversorging, terwyl dit 38 grade buite is. Ek onthou die ent tussen Keetmans en Mariental tot vandag toe in besonder…

Dit was n moewiese afstand wat ons moes aflê en ons het op verskeie plekke oorgeslaap. Net om uit Suidwes te kom moes ons amper 1600 km ry. Dan nog van die grens by Vioolsdrif af tot in die Kaap. En weer terug ook. Ek dink dit het ons drie weke geneem, maar my goeie ouers wou vir ons bietjie blootstelling gee; wys dat die wêreld groter is as Owamboland.

Op daardie trippie het ek egter n ewigdurende knou gekry. Dis nie die hitte, die slakkepas waarteen ons gery het, die fights met my broer en suster op die sponsmatras wat my die knou gegee nie. Nee, my ouers het net één tape gehad waarna ons geluister het van Oshakati af, dwarsdeur Namibië, tot onder in die Kaap, toe deur die tuinroete en al die pad weer terug Oshakati toe: Mimi Coertze! Hierdie begaafde sopraan sing toe vir ons elke dag, wat later vir my voel: in ons malle verstand in. En ek, op tien- of twaalfjarige ouderdom het naands huilend met my kussing oor my ore gekoes wanneer my pa sy hand radio se kant toe uitsteek. Ek verstaan nie hoe ek my syn behou het vir 3 weke, by meestal 38 grade Celsius teen n spoed van 80km/h terwyl n vrou ten hemele op ons gil nie – en my ouers hulle gate uit geniet!

Wel, tot vandag toe skrik ek steeds vir n stem as hy dit hoër as middel C waag, maar soos ek ouer raak gaan dit darem al beter. Daarom sal julle dalk die humor in hierdie kort video saam met my geniet. Inteendeel, ek het my uitasem hiervoor gelag vandag! Vervang maar die “jou ma” met Mimi..😂.
(Met die grootste respek en agting vir Mimi Coertze)

Hier is die hele video:

Bethlehemster en die groot reëns

Groot reën vanuit Namibië is voorspel vir die Noordkaap op 21 en 22 Desember 2020. Daarom ry ek Holboordskolk toe. Ons plaas wat die stryd teen n jarelange droogte gaan verloor as dit nie gou kom reën nie. En as dit nie tydens hierdie kort besoek van my reën nie, sal ek ten minste die samevoeging van Jupiter en Saturnus, Bethlehemster, soveel beter op die plaas kan sien – reken ek ter wille van selftroos. Holbos, die plaas se huisnaam, lê tussen Kenhardt en Vanwyksvlei, so n ent onder Verneukpan. Semi-woestynland, ja.

So 30km buite Carnarvon op die grondpad Vanwyksvlei toe kom ek om n draai. My voet het reeds die rem getrap nog voordat ek kon dink ek wil stop, want ek word begroet deur die allermooiste gesig. Dit lyk of iemand goudgeel kolle teen n vaalgrys agtergrond op doek geverf het. Granaatbosse galore in n oënskynlik morsdood veld!

Ek hop uit die kar en probeer n paar foto’s met my selfoon neem. Dis doodstil, die aarde en die lug is grys. Daar hang belofte in die lug en die dorre grond lê ooparms en wag terwyl die granaatbosse onseker as losprys vir die hemel aangebied word. Die jaar se seer begin stadig sy ry uit my lyf kry.

Toe ek op die plaas stop, val die eerste druppels. Hulle val ver uitmekaar en hulle val stadig, maar hulle is nat en my hart bons wild toe ek dink dat die reën uit die Noorde hierdie plaas mag kom natgooi. Hom gaan kom lawe en hom gaan kom red. Dat hy nie weer jaloersbuie op die buurplase sal gooi terwyl mens en dier smagtend toekyk hoe hy verbytrek nie. Ons grond met toe oë verbyloop nie. Dat hy die veelbesproke genade tog hierdie keer sal betoon.

Die res van die middag dribbel-drup dit en val die reën sag oor die dooie bosse. Amper eerbiedig.

Dinsdagoggend is ek vroeg op. Hein en Bollie is al doenig van halfses af en ons vat die bakkie veld toe. Ons ry elke kamp om. Die afwagting wanneer die reënmeter uit die blik gelig word is senutergend. “Ses, Mevrou!” gil Bollie. Dan weer elf, nege en 12mm. So ry ons deur die veld met die manne agterop en kort-kort gil een as ek n waterplassie in die tweespoorpad nader: “Mevrou moet links! Hy is seepglad!”

My moed sak al hoe verder in my skoene hoe meer ek besef dat die groot reëns ons oorgesien het. Ek sien n video van n man se Cruiser wat in die Latrivier by Kenhardt meegesleur is deur die massa water. Op die FB blad, Reënval in SA, sê iemand Kenhardt het 70 mm gekry. Kenhardt 70 – Holboordskolk 10. Kolk. Hoe ironies.

Skielik sê Hein hier agter op die bakkie: “Jissie ma disse grote koggelmanner!” Ek stop. En so by my kool, daar op die dorre vlak sit n koggelmander. Maar dis nie net vir sit nie. Hy is op pad na n modderpoeletjie toe. Die ou is dors. Ek het n rukkie gesit en wag om te sien of ek n foto kan kry van n waterdrinkende koggelmander, maar hy het net in n katatoniese stupor bly staan, het seker die vrede so min soos ek vertrou.

More moet ek weer vort en die hemelruim is oopgetrek en helderblou. Die wolke is my seker solank vooruit… Dis genadiglik bietjie koeler na die reën, want hier druk die kwik sommer maklik 50 se kant toe in hoogsomertyd.

Teen sesuur die aand vat ek vir die perd lusern. En toe ek opkyk, hang daar n fabelagtige stuk wolk in die Weste. ‘n Beeldskone formasie met die potensiaal om lewens te red. Ek loop sit op die ashoop en neem die een na die ander foto. Amper simbolies, die ashoop en die hoop…

“Hier kom groot weer, Mevrou!” skreeu Bollie van die tuin af. En op daardie moment gryp ‘n wilde wind ‘n sinkbad by die werkershuisie en smyt hom met geweld ‘n paar meter verder die veld in. Die manne begin skarrel om klaar te kom en ek trek die bakkie in die waenhuis.

“Ek wil braai vanaand, Bollie. Pak asseblief vir my n vuur.” ‘n Reuse vraagteken van verbasing skiet oor die ou se gesig. “Maar hier kom groot reën. Mens sal nie kan braai nie”, protesteer hy. “Sien is glo, Bollie. Tot daai waters kom, kom hulle nie. Pak n vuur.”

Halfsewe is die hele hemelruim betrokke en toe die reën begin val, is dit fyn, misagtige druppels wat in die bries wegwaai. Ek braai wors en skink vir my n allemintige glas rooiwyn. Ek ruik die grond, ek sien die pikswart nag en ek sit n emmertjie onder die geut op die stoep. Net vir in case.

Voordat ek die volgende oggend ry, loop kyk ek eers die reënmeter op die werf. Vier millimeter. En toe stop ek by kraai-se-pomp om te sien daar het 6mm geval. By die grensdraad kom n springbok uit die bloute van links af en hol volspoed op my af om net betyds voor die bakkie verby te hardloop en in Breekkierie, die buurplaas, se vlak te verdwyn. Op die hoofpad sit ek die bakkie in 4X4, want daar is kolke en kuile en modderpoele in die pad. Ek stop om een so n poel in Lo4 te benader toe n *gemsbokmuis uit die bossies verskyn en met vernuf reg voor die kar van poel tot poel spring. Die water maak behoorlik n bogie bo-oor elke poeletjie soos hy deurspring.

Toe ek later die aand n stemboodskap van Bollie kry, hoor ek dit het 5mm in die ander kampe gereën. Dis min, ek is teleurgesteld. Maar ek is nie ondankbaar nie. Ek probeer die rusteloosheid met my gedagtes tem en toe ek my lig afsit, dink ek ek het Bethlehemster gemis in ruil vir water. Lewegewende water. Al was dit min.

Die mooi van die geel granaatbosse, die koggelmander, die springbok, die gemsbokmuis en die kuile in die pad swem voor my oë verby toe ek omdraai om te slaap.
Terwyl ek A. G. Visser se Amakeia deur my hart hoor dreun:

In die Amatola-klowe
sing nog net die winterwind
deur die riete
in die maanskyn:
“Tula – Tula – stil my kind!”….

©️marikavanheerden
*gemsbokmuis is vlg die etimologiewoordeboek n waaierstertmuis met n swart en wit gesig en waarvan dié kleurpatroon aan n gemsbok herinner

Reën

Amper die hele land het lyk my reën gekry. Van bo in die Kalahari, deur Kakamas, Kenhardt, Vanwyksvlei, Carnarvon, Victoria-Wes, Murraysburg tot onderkant uit. Lieflike nat verlossing.

Ons Noordkaapplaas heet Holboordskolk. Kolk. Holbos vir kort. Hy lê tussen Kenhardt en Vanwyksvlei. Daar is baie plase en plekke in dieselfde omgewing met name wat op water dui. Brandvlei, Vaalputs. Deelmansputs, Basterspan, Takdam. Die ironie tref my telkens wanneer ek daar ry en geen bewys vind vir die name nie.

In die oerjare was die wêreld glo n vleiland. Daar is nog effense bewys van landerye op ons plaas. Net-net, maar wel. Klein keerwalletjies wat moes help om die water op lusern- of koringlande binne te hou. Walletjies wat nou soos stofasems in die genadelose son lê met nie n bossie of n grasspriet om te beskerm in sig nie. Niks nie.

Toe kry die land reën terwyl ek op die plaas, Waterval by Murraysburg is. Ek is bly vir Waterval. Hy kry ook swaar, maar ek is angstig vir Holbos. Holbos is besig om die stryd teen die droogte te verloor.

Ek ry pad toe vir sein en stuur n sms Holbos toe. Die boodskap kom n dag later terug met…’ongelukkig nie’…

Nie n donnerse druppel nie. Net sandstorms en hittegolwe en nog n boorgat wat opgedroog het. My swaer se stem is moeg. Ons vind uit van nog voer. Daar is waaragtig nie n kriesel kos in die veld oor nie. En die jakkalse verskeur en verslind ons lammergetalle tot in die graf in. Vat sommer groot skape ook, sê Swaer. Ons elektrifiseer teen groot koste nog n lyn. Met geld wat die hemele weet ons waar uitkrap. En die regering hou aan belowe. Maar hulle beloftes is so leeg soos die wolke wat oor Holbos dryf.

Die magteloosheid is oorweldigend. Ek troos myself aan die een feit oor vorige droogtes, naamlik dat hulle almal gebreek is. Die natuur het sy ritme en daaraan gaan ons niks verander nie.

Ek lees die sms van Holbos af, oor en oor: “Ons het nou regtig genoeg droogte gehad”.

Ek bid nie vir reën nie. Ek wág vir reën.
Dis al.
Ek wag.
Saam met elke lewende, smagtende organisme op daai plaas.
Ons almal wag.

©️marikavanheerden

‘n Hart in Hillbrow

Dis 14:45 op n weeksmiddag in die hartjie van Hillbrow. Ek het by een van die shelters vir haweloses kom werk. Dit lyk soos n miernes buite in die straat, behalwe dat n miernes meer ordelik is.

Mense drentel op die sypaadjies en in die strate terwyl onbedagsame motors mekaar uit die pad druk en toet en dwarsoor die pad stop. Die geboue is verwaarloos, die strate vuil met rommel en selfs ou stukke kledingstukke wat die waterafloop langs die sypaadjies blokkeer. Daar hang n urinestank wat homself elke nou en dan saam met die briesie in jou neusgange opdring.

Ek het ge-uber. Dis makliker as om parkering te probeer kry. En my senuwees is maar rouerig nadat ons bakkie laasweek gesteel is. Ver van Hillbrow af, maar helaas gewetenloos buitgemaak is. Nou, nadat my werk afgehandel is staan ek op die sypaadjie buite die shelter op die punt om n Uber te roep. Daar is reeds n lang ry haweloses voor die shelter se deur. My hart raak swaar van deernis, maar ek is so paraat soos die hoof van n meisieskool. Oog op die verbygaandes, want ek kan nie bekostig om my selfoon af te staan nie.

Ek sien dat ek nie met Uber kan konnekteer nie. Die rede is dat daar geen netwerk is nie. Ek sit my foon af, klou my handsak stywer onder my arm vas en sit hom weer aan. Niks. Weer n keer. Weer niks. Ek tree terug in die gebou en gaan sit op die bankie in die gang. Op die voorste punt van die bankie sit n man. Hy is eerste in die ry om n plek vir kopneerlê vanaand te verseker.

“Do you have network coverage?” vra ek mismoedig? Hy het. Een van die shelter se werkers kom hoor wat die probleem is. Ek kan nie n Uber roep nie, ek kan niemand bel nie en ek kan ook nie n whatsapp stuur nie. Daar is nie n landlyn nie en niemand het data of lugtyd sodat ek n oproep kan leen nie. Ek voel hoe die magteloosheid oor my toesak. Ek sit flight mode aan en weer af. Steeds niks.

“I can create a hotspot for you on my phone”, sê die man op die punt van die bank. Jitte jy is gaaf, sê ek ampertjies te hard.
“But I don’t have data. R5 will buy 5 Megs, that’s all we need.”
We.
Ek gee hom R10. Binne drie minute is hy terug, kom sit langs my en begin sy wagwoord insit om n hotspot te skep. Maar al wat die verdomde ding sê, is “unable to join”. En my maag begin draai.

Terwyl die man, wat homself intussen voorgestel het as *Thulani, onophoudelik sy wagwoord intik – godislord – dink ek aan alternatiewe. Behalwe stap, is daar geen ander uitweg nie. Skielik kliek ek ek kan mos die gade van Thulani se foon af bel en vra dat hy vir my n Uber stuur! Voila. Een Whatsapp-oproep wat Janman wonderbaarlik antwoord en my Uber is op pad.

Thulani gaan staan in die straat en wag vir my taxi. Ons lag oor die ironie wat saam met die wonder van tegnologie loop en hy waai vir my toe ek wegry in die Uber. En ek weet hy is sy plek in die ry vir n bed kwyt.

Skielik dreun Johannes Kerkorrel se stem oorverdowend deur my kop en my lyf en dit voel of my hart op die maat van ‘Gee jou hart vir Hillbrow’ klop. Dis verkeerdom, Johannes. Dis verkeerdom, dink ek teen die knop in my keel vas.
Ons kort n song wat heet: Hillbrow gee sy hart.

Toe tjank ek tot by die huis oor die goedheid van n uitgelewerde, kwesbare mens wat waaragtig vandag vir my gegee het, als wat hy kon.

En ek huil oor ons so onbewus en ongeërg is oor ander se harte.

I will be back.

©️marikavanheerden

Fotokrediet:
SA Commercial Prop-News
(sacommercialpropnews.co.za)

n Ligbos blare

My dag het gister op n stadium erg suid gedraai. Maurice moes gesien het ek spartel. Al sy joppies was reeds gedoen en daar was niks meer waarmee hy kon help nie. Skielik staan hy langs my op die stoep en sê:
May I take some green leaves from the garden and put it in the flower pot?
You may do whatever you like, was my antwoord.
Toe ek later op die stoep kom sien ek sy handewerk. Met n katstert hier, n delicious monster-blaar daar en n paar agapanthus en varingblare het hy n vrolike bos op die stoep en in my dag kom neersit. En daar draai my dag sowaar weer Noord!
Vandag onthou ek gister se ligkol: Maurice en sy bos raaksien. Hy is regtig egtig n Mensch.

#ligbosblare #mensch

Dors

Toe ek Sondag naby Marydale in die Noordkaap, na 100 km op die grondpad kom, sien ek skielik die water langs die pad. Dit het wraggies die vorige nag in die omgewing gereën! Ek is op pad Johannesburg toe vanaf die barre, dor en droë Boesmanland. Die smekende Boesmanland. Die pad lyk selfs effens verspoel op een plek en ek betrag die nat aarde om my met opgewondenheid.

Gou is ek op die teer aan die begin van die dorp. So n paar meter in lê n driffie en anderkant hom vat die teerpad jou deur die dorp. Toe ek in die driffie kom sien ek, wat lyk na n bos of n sak by n waterpoeletjie aan die regterkant in die pad. Toe ek egter verby ry, slaan my asem behoorlik weg. Ek trap só hard rem dat my Dingetjie-brakkie bo van die sitplek af val. By die waterplas in die pad staan n skilpad en water drink!

Ek gryp my foon en spring uit die kar. Sal dit nou nie die ongelooflikste foto wees nie. Maar ou skillie het my klaar gewaar en begin aanstaltes maak toe ek nader kom. Hy stap reguit na die kant van die pad waar dit hoog is af ondertoe. Ek tel hom op en stap terug na waar dit laer is en sit hom uit die pad in die veld neer. Marydale is die einste dorp waar ek my Gaia hond gekoop-red het uit die hande van drinkende skorriemorries. Ek ril om te dink dat een van hulle met n kar deur die drif jaag.

Ek wonder skielik of die skilpad nie dalk nog dors is nie en ek gaan sit hom langs n waterpoel neer. Die ou het nogal n houding. Nikse ge-kopintrek nie, dit roei met die bene in die lug en toe ek hom neersit laat spaander hy. Maar hy stap reguit die waterpoel in. Ek hou hom dop en sien hoe die water al dieper raak, maar hy stap net met mening aan. Tot sy kop onder die water verdwyn. Hy is beslis nie n waterskilpad nie, so wat makeer hom, wonder ek.

‘Jy gaan versuip!’, raas ek kamtig en sit hom op droë grond. Met sy kop veld toe gedraai. Hy los twee groot plasse en stap weg.

Toe ek wegry is ek vir lank nog in verwondering oor hierdie oerdier. Dors dier. Ek het nog nooit voorheen n skilpad sien water drink nie. Veral nie in die pad nie. Hierdie droogte sal mens en dier breek.

Vygies in die veld

Dis droog. En al het dit n paar maande gelede gereën, het ek mos al gesê van droogteskade en opvolgreën en die versugting na nog water. So ek gaan nie weer nie.

Die ding wat vir my voorop staan wanneer mens in die aangesig van teenspoed verkeer, is die vermoë om die brokke voorspoed te kan eien. Soms is dit geringe ligkorreltjies of dalk sulke fyn strepies vreugde dat mens dit wil misken. Maar daarin lê die truuk. Eien dit. Verhef dit. Maak dit rieël en waar en waardig en geldig.

Toe die Coronavirus in Gauteng my op die draai van my neus huis toe weer n keer stuit en ek besluit om nog langer op die plaas in die Boesmanland aan te bly, besluit Jannie om sy Noordkaapse boere en kliënte te besoek, en ook vir my.
Ons gaan stap vanoggend die lyndrade tussen ons en twee buurplase.
Die veld is droog.
Ons sien waar die erdvark onder die draad deur gegrou het, ons sien sowaar n koedoespoor.
Ons sien waar n jakkals langs gedraf het.
Ons sien waar n groukat n gompou gevang het en ek tel n veer op.
Ons praat oor boerdery en strategieë om die droogte en die jakkalse en die ver-van-jou-goed-naby-jou-skade ding die hoof te bied.

Toe sien ek dit skielik. Ek kliek ek loop eintlik al lank met hulle saam. Veldvygies. Of moet ek sê veldvygietjies. Hulle lê piepklein kol-kol en uitgelewer in die son met hulle wortels in die barre aarde. Mens kan met een trap n hele lot vermorsel. Die skaap sal hulle vreet dat daar van hulle niks oor is nie. Hulle is so weerloos. Maar so moedig. Hulle klou aan die moontlikheid van n lang lewe en hulle blom en hulle wys hulle kleur.

Net daar breek n brokkie lig oop. En n lyntjie vreugde pluk aan my hart en trap n hoopspoortjie in my bui. In die dorre droogteveld beur hierdie mooie blommetjies manhaftig uit, gesigte son toe. Onverpoos. Pragtig. Eiesoortig en vol, propvol lewe. Al is die wêreld rondom hulle asvaal.

Ag man, als is nie eenvoudig so verlore soos mens dink nie. Lag n slag, daar is hompe lewe waaruit ons monde vol blydskap kan vat.
Maak jouself ontvanklik.
Wees weerloos.
Want in weerloosheid lê toe al die tyd die krag.
©️marikavanheerden

Vaalberg se bobbejane

Ek het skaars getoet, toe hy van die werkershuisies se kant af aangedraf kom deur die hek. Dis vrieskoud buite en die kar se termometer beaam dit met -1 graad celsius in sy venstertjie.

Hy spring op die bakkie. “Dis te koud vir agterop”, gil ek. “Kom sit voor.”
“Is reg, sil by die hek so maak. Ry maar, Mies.”
Ek het al hoeveel keer gepraat. Geraas. Selfs belet. Maar Mies is op Jason se tong gebrandmerk en hy kan hom nie keer wanneer hy uit sy grein oor sy lippe rol nie. Ek het vrede gemaak. Geen rede was n brandmerk weg nie.

By die hek klim hy voor in. Ek en hy gaan vanoggend Vaalberg klim voor ek na die plaas by Vanwyksvlei toe ry. Vaalberg is op Waterval naby Murraysburg en is die hoogste berg op die plaas. Ek weet nie hoe hoog hy is nie, maar van sy voet af is dit so een en n halfuur se klim. Nie te erg nie. Steil met ente en baie hoë kranse vanwaar die bobbejane vir ons sit en kyk. En koggel. Die kinders het n bottel met n boekie en n pen op die kruin gelos. Daarin wil ek ook my naam gaan skryf. Dis nou as die bobbejane nie die bottel weggesteek het nie. Glo n gereelde ding van hulle.

Ons stop by die voet van die berg langs die bobbejaanvanghok. Dis n vierkantige struktuur van ysterpale en draad. Reg in die middel hang daar n drom vanuit die dak in die hok in. Die drom se bo- en onderkante is oop. Daar word mielies in die hok gesit en dan klim bobbejaan se kind bo-op die hok en deur die drom tot binne in die hok. As hy dikgevreet is en weer wil uit, sal hy sien dat die drom nogal hoog hang en hy gaan sukkel om sy pad uit te kry. Boonop is die drom se buitekant met ghries gesmeer. Daar’s nie vashouplek nie. Bobbejaan is in n wip gevang.
„Ek hoor die bobbejane kom so wraggies nog steeds uit die hok uit?“ vra ek vir Jason. Hy beaam dit. Ek staan en bekyk die drom en vra verwonderd: “Nou hoe de hel kry hulle dit reg?“
„Hulle gee mekaar hand, Mies. Dis hoe.“

Ons begin stap. Die wind is koel en ek het vergeet van die verdomde steekgras. Sommer dadelik is my sokkies en my tekkies vol stekers en ek weet, dit gaan n geniepsige stappie wees vanmore.
„Bobbejane was mos eers mense“, sê Jason skielik toe ons n paar tree weg is. Ek dag dit was andersom. Die vorige eienaar van Waterval het n stoorkamer vol boeke agtergelaat en Jason verryk sy kennis gereeld met n boek uit die arsenaal van leesstof. Toe vertel hy my dat hy juis in een van daardie boeke gelees het dat bobbejane eers mense was. Maar toe kom Moeder Natuur agter dat hulle n morsige lot is. En wat haar veral teen die bors gestuit het, was die feit dat hulle met kos gemors het. Net daar verander sy hulle toe in bobbejane. Jason reken dis dié dat n bobbejaan so slim is soos n mens. Hy sê jy kan hom leer om wolbale te laai en oor hy n viervoetvastrapper is, een met perdekrag, tel hy alleen n wolbaal op n trok. Dit, terwyl dit minstens drie sterk mans vat om n wolbaal te laai.

Ons loop in n nou slootjie op. Ek sien die allermooiste patrone op klippe en vra vir Jason om gou te wag, ek wil n foto of twee neem. Toe ons weer begin aanstap, raak dit steil en ons moet plek-plek handeviervoet oor n rots klouter. Onverwags sê hy: ”Ek het n neef wat mos so slim is.” Toe vertel hy vir my van Berto wat deur die see gevat is.

Hy was nog op sy ma se rug, menende hy was nog n baba toe dit gebeur het. Sy antie, dis nou Berto se ma, is n Xhosa en sy het self die storie vir Jason vertel. Dit het in die Baai gebeur en nadat Berto see-in is, jaag hulle toe vyf swart beeste die see in. Nie lank nie, toe gee die see vir Berto terug. Vandaar af het Berto glo n intellek wat skrik vir niks. Hy kan vooruit sien, verstaan enige ding, het al sy vakke op skool goed deurgekom en is so slim, mense kyk hom snaaks aan.
“Hoe meen jy hulle kyk hom snaaks aan?” vra ek. “Hy is kins. So of hy nie lekker in die kop is nie. Maar daai is van pure slimgeit!”

Ons kom op n plek in die klofie waar die water die klippe weggekalwe het en n klein rotswandjie gevorm het. Jason noem dit n bankie. Dis n raak beskrywing want jou voete sal voor afhang as jy bo-op die klipbankie sou sit. Ek neem foto’s en hy wys vir my die kleure in die bankie. “Van pers tot swart en sommer wit ook”. Hy sê hy wou n kunstenaar geword het en ek sê as my sussie weer plaas toe kom sal sy hom leer. Hy sê die ‘Boesmannetjietjies’ was mos slim met teken en met huisbou en hy wys op teen die hang van die krans en sê: “Dink net as ek daar in die rots vir my n mooie huis kon bou. Ek sal n groot glasdeur voor opsit. Dan sal ek darem ver kan sien en lekker bly”. En sal dit darem nou nie lekker wees nie, Jason! Om so ver te kan sien.

Ons is op die laaste ent boontoe en dis baie steil. Die klippe is los en die bosse dig. Ek konsentreer en klim doelgerig tot bo. Die bottel is weg. Die bobbejane sit oorkant op n krans vir ons en lag. Die wind waai en dis koud.

Ek het vir my en Jason elkeen n toebroodjie ingepak en ek gooi vir ons warm tee uit die fles in. Toe neem ons n selfie. n Onsie. Jason sê hy sal maar my naam in die boek skryf en ook die datum en die tyd: 23 Junie 2020 om 9:30. Dis nou as hy die bottel weer kan opspoor. Ek wonder wat hy vir n naam vir my gaan gebruik, maar ek sê niks. Toe neem hy n foto van my bo-op Vaalberg langs die baken, want hy sê daar moet bewys wees dat ons daar was.

Op pad af het ek n paar keer amper op my stêre geland. Dis steil af en die los klippe gee vinnig mee onder mens se voete. Jason gesels land en sand en loop die pad af asof dit n gangetjie tussen die rakke in Pick-n-Pay is.
Toe ons onder kom gaan sit ek eers om die stekels uit my sokkies te kry. Jason sê hy word volgende week op 1 Julie 21 jaar oud. Ons bekyk vir oulaas die bobbejane se vanghok en praat weer oor hoe hulle daar uitkom.

n Halfuur later laai ek vir Jason op die werf af, bedank hom vir sy tyd, sy stories en sy bereidwilligheid om my teen Vaalberg uit te vat. “Jy het jou hand na my uitgesteek vandag, Jason. Ek sê dankie!”

Toe vat ek die grootpad, en voor Waterval uit my truspieëltjie verdwyn weet ek, ek gaan vir Jason n verkyker koop vir sy verjaarsdag. Want al hoe ons gaan oorleef in hierdie wêreld is om soos die bobbejane in nood, vir mekaar die hand te gee. Al is dit net om mekaar te help droom van huise met groot glasvensters en mooi uitsigte bo teen die hange van n berg.
©️marikavanheerden